17 september 2026 • Longread
In 2025 kregen 201 duizend werknemers binnen zorg en welzijn te maken met een langdurige zorgsituatie. Van hen verleende 83% ook zelf zorg. Dat is meer dan onder werknemers buiten de sector die met een vergelijkbare zorgsituatie te maken kregen (75%). Die combinatie van werken en zorgen roept belangrijke vragen op. Hoe houden medewerkers in zorg en welzijn beide verantwoordelijkheden vol? Welke ruimte hebben zij om verlof op te nemen of hun werk aan te passen? En waar lopen zij in de praktijk tegenaan?
CBS en AZW brengen in deze gezamenlijke publicatie cijfers en praktijk samen. Het CBS onderzocht hoe werknemers in zorg en welzijn omgaan met kortdurende en langdurige zorgsituaties, in hoeverre zij zorg verlenen, gebruikmaken van zorgverlof en hun werk aanpassen. Ook is gekeken naar verschillen met werknemers in andere sectoren.
AZW vult deze cijfers aan met praktijkverhalen van medewerkers uit zorg- en welzijnsorganisaties. Hun ervaringen laten zien wat de combinatie van werk en mantelzorg in het dagelijks leven betekent, welke knelpunten zij ervaren en wat hen helpt om werk en zorg te combineren.
Bekijk het magazine Als zorgen voor een ander niet stopt na werktijd
De cijfers en verhalen hebben we ook gebundeld in een online magazine. Zo vind je in één overzicht de belangrijkste inzichten uit het CBS-onderzoek, de praktijkverhalen en meer informatie over werk en mantelzorg in zorg en welzijn.
Werknemers in zorg en welzijn verlenen relatief vaak zelf zorg wanneer een naaste langdurig of kortdurend zorg nodig heeft. Het verschil met werknemers in andere bedrijfstakken is het duidelijkst bij langdurige zorgsituaties.
Figuur 1. Zorgverlening door werknemers in een langdurige zorgsituatie, 2025
Bij kortdurende zorgsituaties is het verschil kleiner.
Figuur 2. Zorgverlening door werknemers in een kortdurende zorgsituatie, 2025
Niet iedereen die met een zorgsituatie te maken krijgt, verleent zelf zorg. Bij kortdurende zorgsituaties noemen werknemers in zorg en welzijn relatief vaak het werk als reden waarom dat niet lukt.
Figuur 3. Redenen om geen zorg te verlenen in een kortdurende zorgsituatie*, 2025
* Meerdere antwoorden mogelijk
Werknemers in zorg en welzijn die zorg verlenen, nemen daarvoor minder vaak verlof op dan werknemers in andere bedrijfstakken. Dat geldt voor zowel langdurige als kortdurende zorgsituaties. Bij kortdurende zorgsituaties nemen ruim 3 op de 10 werknemers in zorg en welzijn verlof op.
Figuur 4. Verlofopname door werknemers in een kortdurende zorgsituatie, 2025
De meest genoemde reden om geen verlof op te nemen, is dat familie, vrienden of kennissen kunnen bijspringen met de zorg.
Ook passen werknemers in zorg en welzijn hun werk minder vaak aan om zorg te kunnen verlenen dan werknemers in andere bedrijfstakken. Bijna 4 op de 10 doen dat bij een langdurige zorgsituatie. Bij kortdurende zorgsituaties gaat het om ruim 4 op de 10 werknemers.
De manier waarop het werk wordt aangepast verschilt eveneens. Werknemers in zorg en welzijn gaan bijvoorbeeld minder vaak meer thuiswerken. Bij langdurige zorgsituaties verminderen zij juist vaker hun arbeidsduur dan werknemers in andere bedrijfstakken.
Figuur 5. Aanpassingen in het werk (anders dan verlof) om zorg te verlenen in een langdurige zorgsituatie*, 2025
* Meerdere antwoorden mogelijk
Werknemers in zorg en welzijn verlenen relatief vaak zelf zorg wanneer zij met een zorgsituatie te maken krijgen. Tegelijkertijd nemen zij daarvoor minder vaak verlof op en passen zij hun werk minder vaak aan dan werknemers in andere bedrijfstakken. Bij langdurige zorgsituaties verminderen zij wel vaker hun arbeidsduur.
Een deel van de verschillen hangt samen met persoons- en arbeidskenmerken. Zo werken in zorg en welzijn relatief veel vrouwen, die vaker mantelzorg verlenen dan mannen. Ook leeftijd, opleidingsniveau, arbeidsduur en contractvorm spelen bij verschillende uitkomsten een rol.
Benieuwd naar alle cijfers en analyses?
Lees het volledige CBS-onderzoek
De cijfers en verhalen hebben we ook gebundeld in een online magazine. Zo vind je in één overzicht de belangrijkste inzichten uit het CBS-onderzoek, de praktijkverhalen en meer informatie over werk en mantelzorg in zorg en welzijn.
Bekijk het magazine
Waar de cijfers patronen laten zien, maken de praktijkverhalen zichtbaar hoe verschillend de combinatie van werk en mantelzorg kan uitpakken. De zorg is vaak langdurig, veranderlijk en beperkt planbaar. De belasting zit bovendien niet alleen in de uren die mantelzorg kost, maar ook in het voortdurend regelen, schakelen en beschikbaar zijn.
Mantelzorg komt vaak boven op het werk en andere verantwoordelijkheden. Tegelijkertijd kan werk structuur, afleiding en energie bieden. Daarvoor moeten de omstandigheden wel kloppen. Regelruimte, passende werktijden en begrip van collega’s en leidinggevenden kunnen helpen om werk en mantelzorg te combineren.
Wat in verschillende verhalen opvalt, is hoeveel verschil relatief kleine aanpassingen kunnen maken. Denk aan tijdelijk minder uren, andere werkzaamheden, thuiswerken waar dat mogelijk is of een werkdag verschuiven.
Begrip van een leidinggevende helpt, maar ondersteuning blijft kwetsbaar als die sterk persoonsafhankelijk is. Ook weten medewerkers niet altijd welke regelingen er zijn of bij wie zij terechtkunnen. Duidelijke informatie, afspraken en aanspreekpunten kunnen daarin helpen.
Over hoe ruimte op het werk helpt, maar duidelijke informatie over regelingen en ondersteuning minstens zo belangrijk is.
Over de vraag hoe je voorkomt dat ondersteuning afhankelijk wordt van één leidinggevende.
Over hoe kleine praktische aanpassingen kunnen bepalen of iemand kan blijven werken of minder uren moet gaan werken.
Over wat een open gesprek kan betekenen voor het combineren van werk en mantelzorg.
Over hoe maatwerk in uren en werkzaamheden kan helpen om na overbelasting stap voor stap terug te keren naar werk.
Over hoe minder uren en voldoende flexibiliteit kunnen helpen om werk en langdurige mantelzorg te combineren.
Over hoe er in een acute zorgsituatie vaak snel ruimte ontstaat, terwijl langdurige mantelzorg juist blijvende ondersteuning vraagt.
Over hoe mantelzorg niet altijd als zodanig wordt herkend en signalen van overbelasting daardoor laat zichtbaar kunnen worden.
Over hoe vaste werkafspraken niet altijd aansluiten bij een veranderlijke zorgsituatie en ook loopbaankeuzes kunnen beïnvloeden.
Over hoe iemand lang kan blijven doorgaan en tijdige ondersteuning kan helpen om overbelasting eerder te herkennen.
Ontdek hoe werknemers tussen branches in zorg en welzijn bewegen en hoe interbranchemobiliteit verschilt per branche en leeftijd.
Lees meer
CBS onderzoekt hoe werknemers in zorg en welzijn werk en mantelzorg combineren, gebruikmaken van zorgverlof en hun werk aanpassen aan zorgtaken thuis.
Lees meer
Hoe combineren medewerkers in zorg en welzijn werk en mantelzorg? CBS en AZW brengen de belangrijkste cijfers en ervaringen uit de praktijk in beeld.
Lees meer