‘Sociale veiligheid begint met luisteren’

Veiligezorg is een langdurig initiatief, gericht op het verbeteren van sociale veiligheid op de werkvloer. ‘Je merkt pas hoe onveilig een werkcultuur is, als je ervaart dat je je niet kunt uitspreken over wat je meemaakt,’ zegt Van der Marel. Het programma kijkt inmiddels veel breder dan alleen naar agressie van patiënten of bezoekers. Ook gedrag tussen collega’s, teamcultuur en leiderschap zijn aandachtspunten.

Van reageren naar voorkomen

In het verleden reageerden organisaties vooral op incidenten. Veiligezorg legt juist de nadruk op preventie en structurele afspraken om acute agressie te dempen, maar ook om sociale veiligheid in de cultuur van een organisatie te verankeren. ‘Hoe zorgen we dat medewerkers zich veilig voelen en voorkomen we incidenten? Dat vraagt om zichtbaarheid, duidelijke gedragsnormen en vooral om het echte gesprek dagelijks te voeren en daarop verbetermaatregelen in te zetten,’ zegt Linda van der Marel.

Het programma ondersteunt ziekenhuizen en umc’s met onder meer regionale netwerkbijeenkomsten, masterclasses, trainingen voor leidinggevenden en een voucherregeling voor maatwerkinterventies. Om kennis breed beschikbaar en duurzaam in te bedden ontwikkelde Veiligezorg ook gedragscodes, gesprekstools en een train-de-traineraanpak.

Als mensen zich gehoord voelen, neemt het veiligheidsgevoel toe en stijgt de betrokkenheid

Kracht van herkenning en gedeelde taal

Een belangrijk effect van de aanpak is dat sociale veiligheid vaker bespreekbaar wordt gemaakt. Medewerkers herkennen sneller gedrag en weten beter hoe te handelen en te melden. Organisaties werken met begrippen zoals ‘gele of rode kaart’ of ‘ABCD-gedrag’ die helpen om gedrag veilig en eenduidig aan te kaarten. ‘We hebben een gedeelde taal binnen de sector en dat helpt’, vertelt Van der Marel. ‘Het maakt gesprekken makkelijker en veiliger.’ Organisaties die naast het gesprek ook verbetermaatregelen oppakken aan de hand van de gesprekken, merken een positief effect op het werkplezier en het gevoel van ondersteuning binnen teams. ‘Als mensen zich gehoord voelen, neemt het veiligheidsgevoel toe en stijgt de betrokkenheid. Daar zien we echt verschil.’

Wat maakt Veiligezorg effectief?

Volgens Linda van der Marel zijn drie elementen onmisbaar voor duurzame sociale veiligheid:

• Uniforme aanpak: organisaties werken conform een gelijke aanpak wat helderheid biedt en samenwerking makkelijker mogelijk maakt.
• Zichtbaar leiderschap: bestuurders en leidinggevenden moeten laten zien dat ze het menen: in woorden en in gedrag.
• Duidelijke normstelling en communicatie: wat wordt er verwacht, wat tolereer je niet en hoe meld je dat? Iedereen moet weten waar hij of zij aan toe is.
• Structurele verankering: zorg voor vaste aanspreekpunten, duidelijke meldroutes en integratie van Veiligezorg in onboarding, trainingen en het jaarplan.

Leren van elkaar

Veiligezorg heeft meerdere netwerken opgezet waar professionals ervaringen en oplossingen uitwisselen. Dat leidt tot zichtbare verandering. ‘Doordat mensen fysiek samenkomen, ontstaat er verbinding. Vanuit die gesprekken komen werkbezoeken tot stand, nieuwe pilots en gezamenlijke afspraken,’ vertelt Van der Marel. ‘Daar zie je de energie ontstaan om het thema op de kaart te houden.’ De train-de-trainer zorgt voor borging en verankering. ‘Zo blijft kennis in de organisatie, ook als subsidies stoppen of mensen vertrekken.’

Sociale veiligheid is een gezamenlijke verantwoordelijkheid

Agressie is niet normaal

Een van de kernboodschappen van het programma is dat agressie van patiënten, bezoekers of collega’s nooit normaal is. Ziekenhuizen laten dat ook actief zien, bijvoorbeeld met duidelijke huisregels aan de muur of door een helder sanctiebeleid. ‘Agressie en grensoverschrijdend gedrag mag nooit getolereerd worden. Sta achter je medewerkers,’ benadrukt Linda van der Marel. ‘Zorg dat ze weten dat je ze serieus neemt.’

Wat maakt sociale veiligheid duurzaam?

Een belangrijke les is dat sociale veiligheid niet geborgd is met alleen een training of poster. Het vraagt om inbedding in beleid, continue verbeteringen, aandacht op meerdere niveaus én blijvende reflectie. ‘Je moet het opnemen in je strategie en een team verantwoordelijk maken op het thema. Alleen dan krijgt het de aandacht die het verdient,’ aldus Van der Marel. Daarom biedt Veiligezorg ondersteuning aan organisaties middels handreikingen en netwerkbijeenkomsten. De handreikingen blijven gratis beschikbaar, ook na afloop van subsidies.

Vernieuwing en brede campagne

Linda van der Marel kijkt met trots terug op hoe Veiligezorg zich sinds 2001 heeft ontwikkeld. ‘Doordat we steeds vernieuwen, blijven we van betekenis voor mensen op de werkvloer.’ Veiligezorg blijft continu aandacht besteden aan borging en communicatie. ‘Je moet zorgen dat álle medewerkers weten wat er speelt en wat ze kunnen doen.’ Doel is zorgen dat iedereen zich betrokken en verantwoordelijk voelt voor een veilige werkomgeving. ‘Sociale veiligheid is een gezamenlijke verantwoordelijkheid. Alleen samen maken we echt verschil.’

Uitbreiding naar andere zorgdomeinen

De aanpak van Veiligezorg blijkt ook relevant voor andere zorgdomeinen. ‘Binnen de vvt en de ggz kijken we samen met de arbeidsmarktfondsen en organisaties hoe de aanpak Veiligezorg vertaald kan worden naar hun praktijk,’ vertelt Van der Marel. Trajecten op maat zijn gestart om organisaties te ondersteunen en te inspireren om aan de slag te gaan: dezelfde principes, maar afgestemd op de specifieke dynamiek van bijvoorbeeld wijkzorg of geestelijke gezondheidszorg. ‘Sociale veiligheid is overal belangrijk, of je nu in een groot ziekenhuis werkt of alleen bij cliënten thuis.’

Verder lezen?

Duurzame inzetbaarheid vraagt om gerichte aandacht van sector, branche en organisatie. AZW vroeg organisaties en arbeidsmarktfondsen uit verschillende branches om hun parels: inspirerende voorbeelden die laten zien wat werkt. In het artikel over duurzame inzetbaarheid vind je alle inspirerende voorbeelden.

Meer informatie over Veiligezorg: https://www.staz.nl/onderwerpen/veiligezorg/